Indywidualnie przygotowana szczepionka mRNA, podana razem z immunoterapią po operacji czerniaka wysokiego ryzyka, zmniejszyła ryzyko nawrotu choroby lub zgonu o 42%. Wyniki trzeciej fazy badania INTerpath-001 przedstawiono na kongresie ESMO 2026. Szczepionka o nazwie intismeran autogene była stosowana razem z pembrolizumabem.
Szczepionka skrojona na miarę guza
Po zabiegu chirurgicznym pacjenci z czerniakiem wysokiego ryzyka dostają zwykle immunoterapię anty-PD-1, na przykład pembrolizumab. To standard leczenia, ale u wielu osób choroba i tak wraca. Wcześniejsze badania trzeciej fazy, w których do takiej terapii dodawano drugi inhibitor punktów kontrolnych, nie wykazały przewagi nad samym lekiem anty-PD-1.
Intismeran działa inaczej. Guz każdego pacjenta jest sekwencjonowany, aby znaleźć neoantygeny, czyli nieprawidłowe białka typowe dla jego nowotworu. Informacja o nawet 34 takich neoantygenach zostaje zapisana w mRNA. Ma to pomóc układowi odpornościowemu rozpoznać i zniszczyć komórki nowotworowe, które mogły pozostać w organizmie po operacji. Główna autorka badania, dr Georgina Long z Melanoma Institute Australia i Uniwersytetu w Sydney, opisuje to jako stworzenie swoistego „listu gończego” za nowotworem.
Co pokazało badanie
W badaniu wzięło udział 1137 dorosłych po operacji czerniaka skórnego w stopniu IIB–IV. Losowo przydzielono ich do grupy otrzymującej pembrolizumab z intismeranem (757 osób) albo pembrolizumab z placebo (380 osób). Najważniejsze wyniki:
- po medianie obserwacji 24,6 miesiąca ryzyko nawrotu lub zgonu było niższe o 42% (HR 0,58);
- po dwóch latach bez nawrotu żyło 82,2% pacjentów leczonych skojarzeniem i 70,0% przyjmujących sam pembrolizumab;
- ryzyko przerzutów odległych lub zgonu spadło o 38%, a po dwóch latach bez takich przerzutów żyło 88,5% pacjentów z grupy badanej wobec 80,2% w grupie porównawczej;
- korzyść była podobna w grupach o niższym i wyższym ryzyku choroby.
Jest jednak ważne zastrzeżenie. Dane dotyczące przeżycia całkowitego są na razie niedojrzałe i w tej analizie pośredniej nie wykazano istotnej statystycznie różnicy między grupami (HR 0,77). Potrzebna jest dłuższa obserwacja, by ocenić, czy mniejsza liczba nawrotów przełoży się na dłuższe życie. Long podkreśliła jednak, że sama dłuższa wolna od choroby perspektywa ma znaczenie: „Dla pacjenta więcej czasu bez czerniaka to samo w sobie istotna korzyść”.
Bezpieczeństwo i tolerancja
Zdarzenia niepożądane stopnia 3. lub wyższego wystąpiły u 23,6% pacjentów w grupie ze szczepionką i u 20,3% w grupie samego pembrolizumabu. W grupie ze szczepionką częściej pojawiały się gorączka (52,2% wobec 8,2%), ból w miejscu wstrzyknięcia (51,0% wobec 9,5%) oraz zmęczenie (38,5% wobec 29,7%). Objawy związane z wstrzyknięciami intismeranu były zazwyczaj łagodne i krótkotrwałe. Dr James Larkin, współprzewodniczący komitetu naukowego kongresu, który nie brał udziału w badaniu, ocenił, że zmniejszenie ryzyka nawrotu ma znaczenie kliniczne, a skojarzenie jest bardzo dobrze tolerowane.
Co to oznacza w praktyce
To na razie wyniki badania klinicznego, a nie nowa, dostępna terapia. Z przedstawionych informacji nie wynika, kiedy i czy szczepionka trafi do rutynowego użycia w Europie, w tym w Polsce. O tym zdecydują organy regulacyjne, a w kolejnym kroku także decyzje dotyczące refundacji. Pacjenci z czerniakiem powinni omawiać możliwości leczenia ze swoim onkologiem, w tym ewentualny udział w badaniach klinicznych.
Warto też pamiętać, że nie jest to szczepionka zapobiegawcza. Larkin zaznaczył, że to zupełnie coś innego niż szczepienie osób bez nowotworu w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania. Terapia jest przeznaczona dla osób, które już przeszły operację z powodu raka. Trwają badania nad podobnym podejściem w raku płuca, pęcherza moczowego i nerki, więc w kolejnych latach okaże się, czy metoda sprawdzi się także poza czerniakiem.
Źródło: Medical Xpress – „Personalized cancer vaccine plus immunotherapy reduces melanoma recurrence after surgery”
