W mediach społecznościowych salony medycyny estetycznej coraz częściej reklamują zastrzyki z witaminy B12 jako szybki sposób na zmęczenie. Lekarze przypominają jednak, że większość ludzi ma jej wystarczająco dużo, więc dodatkowa dawka zwykle nie poda skrzydeł. Zastrzyk ma sens głównie wtedy, gdy badania potwierdzą niedobór.
Do czego służy B12 i kto jej brakuje
Witamina B12 występuje naturalnie w produktach zwierzęcych: mięsie, rybach, jajach i nabiale. Dodaje się ją też do niektórych płatków śniadaniowych i drożdży nieaktywnych. Organizm potrzebuje jej do produkcji czerwonych krwinek i DNA oraz do prawidłowej pracy nerwów. Uczestniczy też w przemianie pokarmu w energię, stąd jej opinia „witaminy na siły”.
Brak B12 może dawać anemię, problemy z pamięcią, obniżony nastrój i zmęczenie. Przy poważnym niedoborze pojawia się także drętwienie i mrowienie dłoni oraz stóp, jak tłumaczy Andrea Dean, hematolog z Loyola University medical center w Chicago.
Sama dobra dieta nie gwarantuje właściwego poziomu. Do wchłonięcia witaminy żołądek musi wytwarzać wystarczająco dużo kwasu oraz białko zwane czynnikiem wewnętrznym. Kłopoty powodują m.in. zapalenie żołądka i niedokrwistość złośliwą, czyli chorobę autoimmunologiczną. Ryzyko zwiększają też:
- wiek powyżej 60 lat,
- operacje żołądka lub odchudzanie,
- celiakia i choroba Leśniowskiego-Crohna,
- nadużywanie alkoholu,
- długotrwałe przyjmowanie metforminy lub leków zmniejszających kwasowość,
- dieta wegańska, a czasem wegetariańska, bez wzbogaconej żywności lub suplementu.
W USA niski poziom B12 ma około 4% dorosłych.
Czy zastrzyk doda energii?
Jeśli zmęczenie wynika z niedoboru, jego wyrównanie może przywrócić siły. Gdy poziom jest prawidłowy, dodatkowa witamina nie zmniejszy znużenia ani nie poprawi wyników sportowych. Dean porównuje to do tankowania: jeśli bak jest pełny, więcej paliwa nie sprawi, że samochód pojedzie szybciej.
Część osób odczuwa poprawę po zastrzyku, ale może to być efekt placebo. Liczy się też biznes. Według artykułu typowy amerykański salon płaci za jedną dawkę mniej niż dolara, a klientom sprzedaje ją za 25–75 dolarów, zwykle w cyklu cotygodniowym lub co kilka tygodni. Sama witamina jest na ogół bezpieczna nawet w dużych dawkach, bo organizm pozbywa się nadmiaru, ale przy prawidłowych wynikach trudno mówić o opłacalnej inwestycji.
Kiedy zbadać poziom B12 i jak leczyć niedobór
Zmęczenie ma wiele przyczyn, od złego snu po niedoczynność tarczycy i niedobór żelaza. „To nie tylko B12” – mówi Andrea Dean. Jeśli jesteś zmęczony przez większość czasu, warto pójść do lekarza, który poszuka przyczyny.
Poziom B12 sprawdza prosta morfologia krwi zlecona przez lekarza rodzinnego. Wynik bywa jednak mylący, bo niedobór może istnieć mimo „normalnej” wartości. Większość laboratoriów uznaje za niski poziom poniżej 200–250 pg/mL, ale Dean leczy już pacjentów z wynikiem poniżej 400 pg/mL. Przy wynikach granicznych i objawach lekarz może zlecić dodatkowo oznaczenie kwasu metylomalonowego i homocysteiny. Gdy wynik jest niski, trzeba też ustalić przyczynę, na przykład badając w kierunku niedokrwistości złośliwej.
B12 można przyjmować w tabletkach lub zastrzykach (do mięśnia albo pod skórę), które omijają przewód pokarmowy. Zastrzyki są najlepsze przy ciężkim niedoborze, objawach neurologicznych i problemach z wchłanianiem. Przy takich objawach „nie ma żartów”, podkreśla Dean. W wielu innych przypadkach wysokie dawki doustne podnoszą poziom niemal równie skutecznie i są tańsze.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Dane o częstości niedoborów pochodzą z USA, ale mechanizmy są takie same wszędzie. Zastrzyki B12 oferowane przez gabinety kosmetyczne i kliniki „wellness” mogą trafić także do nas, więc przed zakupem warto zapytać lekarza, czy w ogóle ich potrzebujesz. Osoby na diecie roślinnej, seniorzy i pacjenci przyjmujący na stałe metforminę lub leki na zgagę powinni szczególnie dbać o kontrolę poziomu witaminy. Decyzję o suplementacji i jej formie najlepiej oprzeć na wyniku badania i zaleceniu lekarza, a nie na obietnicy szybkiego zastrzyku energii.
Źródło: The Guardian – „Tired all the time? What to know about B12 and if it actually boosts energy levels”
